ინტერვიუ ნატალია ავერინცევასთან რუსულიდან თარგმნა ნინო პეტრიაშვილმა

„ჩვენი მწერლობა“ 28. 12. 2012, № 26 (182)
ინტერვიუ აკადემიკოს სერგეი სერგეევიჩ ავერინცევის
მეუღლესთან ქალბატონ ნატალია ავერინცევასთან
lib.rus.ec/b/266271/read
რუსულიდან თარგმნა ნინო პეტრიაშვილმა

რათა მისი ჯანმრთელობისათვის ელოცათ!

ნატალია ავერინცევა

ნატალია ავერინცევა

ა. კუპრინინი: გამარჯობათ, პატივცემულო რადიო მსმენელებო! ეთერშია რადიო „გრად პეტროვ“ ალექსანდრე კრუპინინთან ერთად. დღეს სტუმრად გვყავს ქალბატონი ნატალია პეტროვნა ავერინცევა, სერგეი სერგეევიჩ ავერინცევის მეუღლე. მოგესალმებით, ქალბატონო ნატალია!

ნ.პ. ავერინცევა: მოგესალმებით.

ა. კრუპინინი: ჩვენს გადაცემაში მონაწილეობას იღებს გაზეთ „კიფას“ რედაქტორი ალექსანდრე ბუროვი. ქალბატონი ნატალია, სიამოვნებით დაგვთანხმდა, გაეზიარებინა თავისი მოგონებები. გთხოვთ გვიამბოთ, როგორ გაიცანით ერთმანეთი?

ნ.პ. ავერინცევა: ჩვენ, ორივე, მოსკოვის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კლასიკური ფილოლოგიის განყოფილებაზე ვსწავლობდით. ის ერთი კურსით ჩემზე წინ იყო. ამ განყოფილებაზე ყოველთვის ცოტა სტუდენტი იყო. სერგეი სერგეევიჩის კურსზე სულ – რვა კაცი ორი ალბანელის ჩათვლით. ჩემს კურსზე თავიდან ხუთნი ვიყავით, პირველი სემესტრის დასასრულისთვის სამნი დავრჩით. მესამე კურსის ბოლოს კი მხოლოდ მეღა შემოვრჩი კურსს. ბუნებრივია, ჩვენ, ყველანი, ერთმანეთს ვიცნობდით. სერგეი სერგეევიჩი სტუდენტური სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე იყო და ამ საზოგადოებას გაზეთის გამოცემა შესთავაზა. ყველა ენთუზიაზმით დასთანხმდა, მაგრამ როცა საქმე საქმეზე მიდგა, დამხმარეები შემოეფანტნენ და გადაბეჭდვაში დახმარება მე შევთავაზე. ბეჭდვა დღესაც მხოლოდ ერთი თითით ვიცი, მაგრამ უარაფრობას მაინც ეს სჯობდა. აი, ასე გავიცანით ერთმანეთი ახლოს.

ა. კრუპინინი: ჩვენ ყველა ვიცნობთ სერგეი სერგეევიჩ ავერინცევს, როგორც გამოჩენილ მეცნიერს, ფილოლოგს, ისტორიკოსს. საინტერესოა, იმის გაგება, თუ როგორი ადამიანი იყო ის? მაგალითად, როგორ ცდილობდა თქვენი გულის მოგებას?

ნ.პ. ავერინცევა: სერგეი მიყვებოდა რაღაცებს, ან მიკითხავდა ლექსებს. საერთო საცხოვრებელში ვცხოვრობდი, ამიტომ ჩემთან ვერ ვპატიჟებდი, მე მივდიოდი მასთან სტუმრად, ან უნივერსიტეტში ვხვდებოდით, კათედრაზე. სტუდენტობის წლებში რამდენჯერმე ვიყავით თეატრშიც. მან უნივერსიტეტში 1956 წელს ჩააბარა, მე კი – 1957-ში.

ა. კრუპინინი: როგორი გემოვნება ჰქონდა სერგეი სერგეევიჩს? რა უყვარდა?

ნ.პ. ავერინცევა: უყვარდა წიგნები. კინო და თეატრი მაინცდამაინც არ უყვარდა. თეატრალური სპექტაკლები სულ რამდენიმე ჰქონდა ნანახი, ფილმები ხუთი-ექვსიოდე: ორი ფილმი ბერგმანისა, ორი თუ სამი ტარკოვსკისა, ასევე მუნჯური ფილმი „ჟანა დ’არკი“, რომელმაც მასზე ყველაზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა.

ა. კრუპინინი: მხატვრული ლიტერატურის კითხვა თუ უყვარდა?

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, ძირითადად ლექსების. ამბობდა, რომ პროზის კითხვა, თითოეულ რომანში გმირთა მრავალრიცხოვნობის გამო,(კუზმინის ლექსისა არ იყოს, დამახსოვრება იმისა ვინ არის არმანი და ვინ დალაი, ან ვისი ქალიშვილია ლიზა), აღემატებოდა მის ძალებს. თუმცა, ბუნებრივია, კითხულობდა რუსულ კლასიკურ პროზას: ტოლსტოისაც, დოსტოევსკისაც, ტურგენევსაც, ლესკოვსაც. მას უყვარდა კლასიკური რუსული ლიტერატურა.

ა. კუპრინინი: პოეზიიდან?

ნ.პ. ავერინცევა: რა თქმა უნდა, უყვარდა პუშკინი და ლერმონტოვი, ჟუკოვსკიც, მანდელშტამიც, ვიაჩესლავ ივანოვიც. ბავშვობიდან უყვარდა ტიუტჩევი, უკვე შვიდი წლიდან კითხულობდა, როცა ჯერ კიდევ ყველაფერი არ ესმოდა, მაგრამ კითხულობდა დიდი აღფრთოვანებით და ზეპირად იმახსოვრებდა. ძალიან უყვარდა ფეტი, ახმატოვა.

ა. კუპრინინი: თანამედროვე ხელოვნებისადმი როგორი დამოკიდებულება ჰქონდა?

ნ.პ. ავერინცევა: თანამდროვე პოეტებიდან აფასებდა ოლგა სედაკოვასა და ბახიტა კენჟეევას.

ა. კუპრინინი: დასავლელი ავტორებიდან ?

ნ.პ. ავერინცევა: ძალიან უყვარდა გერმანული ლიტერატურა. მე-20 ს-ის ფრანგული ლიტერატურიდან -კლოდელი და პეგი. ახალგაზრდობაში ასევე ძალიან უყვარდა ფლობერი. თოთხმეტ წლამდე, სანამ გადაწყვეტდა დაკავებულიყავი ძველი ენებით, ძალიან უყვარდა მე-18 ს-ის ფრანგული ლიტერატურა. კითხულობდა მათ რუსულ თარგმანებს, თუმცა, ფრანგულ ენას ადრეული ასაკიდან ასწავლიდნენ. მათთან მოდიოდა ხანში შესული ქალბატონი, რომელიც გასამრჯელოს ბავშვებისთვის ენების სწავლებით შოულობდა. ეს იყო საბჭოთა მოსკოვში. ის დიპლომატის ქალიშვილი იყო. რევოლუციის დროს ჩინეთში აღმოჩნდა და იქიდან მოსკოვში დიდი გაჭირვებით გამოაღწია. მართალია, არსად გადაუსახლებიათ, მაგრამ სამსახურში მოწყობას ვერ ახერხებდა. კერძოდ მუშაობდა. სერიოჟას ძირითადად ინგლისურს და ასევე ფრანგულსაც ასწავლიდა. ამიტომ ეს ორივე ენა ბავშვობიდან იცოდა. გერმანული კი უნივერსიტეტში შეისწავლა.

ა. კუპრინინი: იგი ხომ პროფესორის ოჯახიდან არის?

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, სერგეის მამა ბიოლოგიის პროფესორი იყო, მაგრამ ძალიან უყვარდა მუსიკა, ლიტერატურა და არქიტექტურა, პატარა სერიოჟა ავერინცევი მოსკოვში დაჰყავდა და სხვადასხვა ლამაზ შენობებს ათვალიერებინებდა, ხელოვნებაზე ბევრ წიგნს ყიდულობდა მისთვის, ამიტომ სერგეი სერგეევიჩი ბავშვობიდანვე საკმაოდ კარგად იცნობდა ევროპულ კულტურას.

ა. ბუროვი: ერთხელ სერგეი სერგეევიჩმა პირად საუბარში მიამბო პაპამისის შესახებ, რომელიც ცხოვრების დასაწყისში ყმა იყო, შემდეგ – რკინიგზელი. მამამისი კი „რაზნოჩინცებიდან“ პროფესორებში გამოერია. იგი მას შემდეგი ფრაზით ახასიათდა: „ადამიანი, კულტურას მიწევნილი“. მამამისი ბევრს მოგზაურობდა, მონაწილეობდა ანგლო-ბურების ომში.

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, მამამისი მეორე კურსის სტუდენტი იყო, როდესაც დაიწყო ეს ომი, და შეიძლება ითქვას, გაიქცა, რადგან მას ოფიციალურად არ გაუშვებდნენ. რა თქმა უნდა, ბურების მხარეს იბრძოდა, ძალიან მალე გაუცრუვდა იმედი და მიატოვა, გაიარა აფრიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი, არ ვიცით, როგორ და რითი გადაადგილდებოდა, ბევრი რამ ნახა. დაბრუნდა, დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტი. ამის მერე სრულყოფდა სწავლას, განათლება დაასრულა ჰაიდელბერგში. და აი, ჩვენ, სულ ცოტა ხნის წინ მივიღეთ მისი დიპლომის ასლი. შემდეგ სერგეის მამა მიწვეულ იქნაა ფრიკაში, ერთ-ერთ ბიოლოგიურ სადგურზე, მაგრამ მგზავრობისას გემის ბაქანზე მოიტეხა ფეხი, ასე რომ, დანიშნულების ადგილამდე არ მიაღწია, მაგრამ სხვა ბიოლოგიურ სადგურზე, ისევ სადღაც ჩრდილოეთ აფრიკაში დარჩა. შემდეგ მუშაობდა კვლავ ბიოლოგიურ სადგურზე, ნეაპოლში, ბევრს მუშაობდა არხანგელსკშიც.

ა. კუპრინინი: ეს იყო ჯერ კიდევ რევოლუციამდე, 1917 წელს?

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, იგი 1875 წელს დაიბადა.

ა. კუპრინინი: ანუ სერგეი სერგეევიჩი გვიანი ბავშვი იყო?

ნ.პ. ავერინცევა: მამამისი 62 წლის იყო, როდესაც ის დაიბადა.

ა. ბუროვი: ძალიან მნიშვნელოვანია ეს კავშირი: მამა იყო მე-19 ს-ის ადამიანი. ტიუტჩევისადმი სიყვარულამდე სერგეი სერგეევიჩი სწორედ მამამ მიიყვანა, რადგან მან თითქმის მთლიანად ზეპირად იცოდა ტიუტჩევის შემოქმედება. მეტიც, იგი პირადად იცნობდა „ვერცხლის საუკუნის“ ბევრ მოღვაწეს.

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, მამამისი სერგეი მაკოვსკისთან ერთად სწავლობდა. მათი შეხედულებები მაინცდამაინც არ ემთხვეოდა, თუმცა, ისინი ერთად სწავლობდნენ და იცნობდნენ ერთმანეთს. გიმნაზიაში ის ლათინურს სწავლობდა და მერე სერგეი სერგეევიჩს ჰორაციუსს უკითხავდა, მაშინ სერგეიმ ლათინური ჯერ კიდევ არ იცოდა. შემდეგ გამოიცა ტომი სემიონოვა-ტიან-შანსკის არც თუ კარგი თარგმანი ლათინური პარალელური ტექსტებით. სერგეი სერგეევიჩს ბავშვობისას მამა ამ წიგნიდან უკითხავდა ლათინურად და უხსნიდა რომელი ლათინური სიტყვა რომელ რუსულ სიტყვა შეესაბამებოდა. სერგეი სერგეევიჩის ნეკროლოგებში ვკითხულობდი, რომ მან უნივერსიტეტში შესვლამდე იცოდა ლათინური და ბერძნული ენები. ლათინურ ენას იმ სკოლაში, სადაც სერგეი სწავლობდა, ბოლო კლასებში ასწავლიდნენ. ექსპერიმენტი ტარდებოდა მაშინ მოსკოვში. ამ ექსპერიმენტს გააფთრებით ეწინააღმდგებოდნენ მოსწავლეები და მათი მშობლები, ვერ ხვდებოდნენ, საწყალ ბავშვებს, ამის გარეშეც გადატვირთულებს, რატომ უნდა შეესწავლათ რაღაც ლათინური ენა, რომელიც არვის არაფერში სჭირდებოდა. მაგრამ სერგეი სერგეევიჩისთვის ეს იყო დიდი ბედნიერება.

ა. კუპრინინი: იმ დროს იყო კლასიციზმისკენ მიტრიალების იდეა და ამ გაგებითაც გაუმართლა მას. მუსიკალური მისწრაფებები თუ ჰქონდა?

ნ.პ. ავერინცევა: მას უყვრდა ძველი მუსიკა. რა თქმა უნდა, საეკლესიო გალობა, უყვარდა გრეგორიანული ქორალები, უყვარდა ბახის, მოცარტის – ბაროკოს მუსიკა, ვაგნერიც უყვარდა. მამამისს უყვარდა ძალიან ვაგნერი და შვილსაც ასწავლა მისი სიყვარული. ბავშვობაში ვაგნერის მოსმენის ძალიან მცირე შესაძლებლობა იყო. შემდეგ, 1950-60-იანი წლებიდან გამოჩნდა ფირფიტები, 1970-80 იანი წლებიდან კი იმართებოდა მუსიკალური საღამოები, სადაც ვაგნერს უსმენდნენ კარგი ჩანაწერებით.

ა. ბუროვი: ნატალია პეტროვნა, მოგვიყევით, როგორ და სად ცხოვრობდით, რა პირობებში ცხოვრობდა სერგეევიჩი.

ნ.პ. ავერინცევა: სერგეი სერგეევიჩი დაბადებიდან პატარა კომუნალურ ბინაში ცხოვრობდა მოსკოვის პატარა ჩიხში, სანაპიროსა და ოსტაჟენკოს შორის. ეს არის ბუტიკოვსკის ჩიხი, იგი ასე იწოდებოდა, იქვე მდებარე პატარა ქარხნის მფლობელთა სახელის გამო. ეს იყო სამსართულიანი სახლი, პირველ ორ სართულზე იყო ცალკე ბინები, რომელთაც წინა მფლობელები აქირავებდნენ. მესამე სართულზე კი იყო ბინა, სამ ადამიანზე გათვლილი: მეპატრონე, მეუღლე და მოსამსახურე. რევოლუციის მერე ამ ბინაში დაუჯერებელი რაოდენობის ხალხი ჩასახლდა. როდესაც სერგეი სერგეევიჩს გავყევი, ბინაში ცხოვრობდა 23 ადამიანი, ომამდე და ომის შმდეგ იყო 45, დედამთილი მეუბნებოდა ამას.

ა. კუპრინინი: პეტერბურგშიც ასე იყო და რამდენი ოთახი იყო ბინაში?

ნ.პ. ავერინცევა: რვა ოთახი იყო. მაგალითად ჩვენ წინ ორი და ცხოვრობდა, ერთი ბავშვით იყო, მეორე ქმრიანი. სერგეი სერგეევიჩის ოჯახს ერთი ოთახი ეკავა 30 კვ.მ., რომელიც მათ გადატიხრეს და ერთი ნაწილი 20კვ. მ.იყო მორე -10 კვ. მ.

ა. კუპრინინი: მაინც უცნაურია, რომ პროფესორი, კათედრის ხელმძღვანელი, ცხოვრობდა კომუნალურ ბინაში. ეს ნორმალურად ითვლებოდა?

ნ.პ. ავერინცევა: არც მაინცდამაინც. მას შეეძლო მოენდომებინა და ცალკე ბინა მიეღო, მაგრამ მან შეგნებულად თქვა ამაზე უარი, რადგან ცალკე ბინის ქონა იმ დროს საშიში იყო. ვინმეს, შურის გამო,შეიძლებოდა დაესმინა და მაშინ თვითონაც და ოჯახიც დაიღუპებოდნენ. ეს ხშირად ხდებოდა. მეზობლები კომუნალურ ბინებშიც კი ასმენდნენ ერთმანეთს, ოთახის დაკავების მიზნით, მაგრამ კომუნალურ ბინაში ცხოვრება მაინც უფრო უსაფრთხო იყო.

ა. კუპრინინი: პოლიტიკურ საკითხებს როგორ ეკიდებოდა სერგეევიჩი? იგი ხომ ჩართული იყო პოლიტიკურ ცხოვრებაში.

ნ.პ. ავერინცევა: თავიდან თითქოს თავისი წიგნების მეტს ვერაფერს ხედავდა, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ პოლიტიკაში ძალიან კარგად ერკვეოდა, ყველა პოლიტიკური მოვლენის საქმის კურსში იყო და ძალიან ფხიზელი და გონივრული შეხედულებები ჰქონდა, მისი პროგნოზები ძირითადად მართლდებოდა. სახალხო დეპუტატობაზე დიდი ყოყმანის შემდეგ დასთანმხდა, ეს უკვე 1989 წელს იყო.

ა. კუპრინინი: ანუ ის თავს პოლიტიკაზე მაღლა არ აყენებდა, არამედ თვლიდა რომ აუცილებელია?

ნ.პ. ავერინცევა: რა თქმა უნდა, თვლიდა, რომ ეს მნიშვნელოვანია, ეს ცხოვრებაა.

ა. კუპრინინი: როგორ გახდა დეპუტატი?

ნ.პ. ავერინცევა: თავიდან მეცნიერებათა აკდემიიდან შესთავაზეს კენჭისყრა, მან უარი თქვა. შემდეგ მეცნიერებათა აკადემიამ აკრძალა ის სია (იმ სიაში იყო აკადემიკოსი ანდრეი დიმიტროვიჩ სახაროვი და ბევრი საპატიო პირი) და წარადგინა საკუთარი. მაშინ შეთავაზებულ იქნა ალტერნატიული სია, სადაც კვლავ იყო სახაროვი. ეს გააკეთეს ძირითადად აკადემიკური ინსტიტუტების უმცროსმა მეცნიერ-თანამშრომლებმა. მათ შესთავაზეს, რომ შესულიყო სერგეი სერგეევიჩიც. ის ყოყმანით დასთამხდა. ეს სია გავიდა, ხოლო ხელმძღვანელობის სია არა. ყრილობაზე გამოსვლის უფლება არ მისცეს, თუმცა გამოსვლის შესახებ განაცხადი წინასწარ გააკეთა. ყრილობაზე რისი თქმაც სურდა, შემდეგ, 1990 წელს, გაზეთ „სოვეტსკაია კულტურაში“ გამოაქვეყნა აქტიურ მონაწილეობას იღებდა „სინდისის თავისუფლების“ კანონის შემუშავებაში. იგი სერიოზულად ეკიდებოდა დეპუტატის საქმიანობას. რეგულარულად დადიოდა კომიტეტის სხდომებზე და იქ ნამდვილად მუშაობდა, საერთო სხდომებზე კი ხანდახან ლექსებს წერდა.

ბუროვი: სერგეი სერგეევიჩის სადეპუტატო საქმიანობასთან დაკავშირებით ორი ამბავი მსმენია: პირველი იმაზე, რომ დეპუტატებს ახლად გამოსულ ევანგელეს ურიგებდა.

ნ.პ. ავერინცევა: არა, ეს არ ყოფილა, ეს ლეგენდებია.

ა.ბუროვი: მეორე ამბავი კი შემდეგია: სადეპუტატო საქმიანობა მისთვის იყო მძიმე, ამ საქმიანობათან დაკავშირებული ბევრი მოვლენა და პერსონაჟი მერე, დიდი ხნის განმავლობაში, ესიზმრებოდა, და რომ ეს ცუდად აისახა მის ჯანმრთელობაზე, შეიძლება ითქვას, საბედისწეროდაც კი.

ნ.პ. ავერინცევა: მე ასე არ ვფიქრობ, როგორც მოსკოვში მისი ხსოვნისადმი მიძღვნილ საღამოზე მარიეტა ომაროვნა ჩუდაკოვამ განაცხადა : „თუ რაიმე აისახა საბედისწეროდ მის ჯანმრთელობაზე, ეს იყო ბრძოლა ინსტიტუტის ხელმღვანელობასა და რედაქტორებთან, რომლებიც გაშმაგებით არედაქტირებდნენ მის ტექსტებს“.

ა. კუპრინინი: ეს იყო ჯერ კიდევ საბჭოთა დროს. მისი შრომები ძნელად გადიოდა?

ნ.პ. ავერინცევა: რა თქმა უნდა, მას ბრძოლა უწევდა თითეულ ფრაზაზე, სიტყვაზე, მიუხედავდ ამისა,სულ რაღაც ჩნდებოდა. სერგეი სერგეევიჩი ცდილობდა მოენახა კომპრომისი. რაღაცას უხაზავდნენ, რაღაცას უწერდნენ კიდეც. საბედნიეროდ, ეს არც თუ ისე ხშირად ხდებოდა. მაგრამ მახსოვს,ორჯერ თუ სამჯერ ასე მოხდა. ერთხელ, ზუსტად ვიცი, მარქსიზმის რომელიღაც კლასიკოსის ციტატა ჩაუსვეს. მეორე შემთხვევაში რაღაც ერთგულქვეშევრდომული ფრაზა ჩაუწერეს, რომელსაც თვითონ არასოდეს დაწერდა. მან ის უკვე დაბეჭდილ ტექსტში ნახა. ეს უკვე დაკაბადონების შემდეგ გააკეთეს. ამ საკითხს ძალიან სერიოზულად ეკიდებოდა. დეპუტატად მუშაობა არანაირად არ მოსწონდა, იყო მძიმე, მით უმეტეს, ძალიან აწუხებდა, იმის მოსმენა, თუ როგორ „ახშობდნენ“ სახაროვს, მაგრამ ეს დიდ ხანს არ გაგრძელებულა საბედნიეროდ.

ა. კუპრინინი: მაგრამ ეს იყო ისტორიული მომენტი. ალბათ, ამაში მოანაწილეობა მას თავისთვის მნიშვნელოვნად მიაჩნდა!

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, ეს მას მნიშვნელოვნად მიაჩნდა არ მხოლოდ სათავისოდ, არამედ ქვეყნისთვისაც. მაშინ ტელევიზორებსა და რადიოებს არ სწყდებოდნენ.

ა. კუპრინინი: სულ მგონია, რომ სერგეი სერგეევიჩი ამასოფლისაგანი არ იყო.

ნ.პ. ავერინცევა: ასე ძალიან ბევრს ეჩვენებოდა, მეც ასე მეჩვენებოდა, მაგრამ მერე დავრწმუნდი, რომ ეს ასე არ იყო.

ა. კუპრინინი: როდესაც გაიცანით, უკვე ეკლესიური ადამიანი იყო? როგორ მოხდა მისი გაეკლესიურება?

ნ.პ. ავერინცევა: ის არ იყო ეკლესიური, მაგრამ იყო მორწმუნე. ეკლესიაში მონათვლამდეც დადიოდა. ძალიან უყვარდა ღვთისმსახურებაზე დასწრება. ცდილობდა ყოველ კვირას ცოტა ხნით მაინც მისულიყო თუნდაც წირვის დასასრულს. მისი მშობლები არ იყვნენ ათეისტები, მაგრამ არც ეკლესიურები ყოფილან, 1937 წელს ეს ძალიან სახიფათო იყო. იგი მოინათლა 1973 წელს.

ა.ბუროვი: ანუ ამ დროისთვის იგი უკვე კითხულობდა თავის ცნობილ ლექციებს უნივერსიტეტში და გამოქვეყნებული ჰქონდა ცნობილი სტატია ქრისიტანობის შესახებ „ფილოსოფიის ენციკლპედიის“ მე-5 ტომში, რის გამოც, მამა ვიტალი ბორავოი, ცნობილი ავტორიტეტული ღვთისმეტყველი, სერგეი სერგეევიჩის წმინდანად შერაცხვას ითხოვდა. იგი ამ სტატიების გამოჩენას მაშინ აპოლოგეტიკურ გმირობად აფასებდა. ეს ღრმა საღვთისმეტყველო და ფილოსოფიური სტატიები დაწერილ იქნა ადამიანის მიერ, რომელიც მაშინ ჯერ კიდევ არ იყო მონათლული. ანუ სერგეი სერგეევიჩი მონათვლამდე დიდი ხნით ადრე უკვე ემსხურბოდა ეკლესიას.

ა. კუპრინინი: იგი ისე სერიოზულად ეკიდებოდა მონათვლას, რომ თავს მზად არ თვლიდა? სად მოინათლა?

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, მისთვის ეს იყო არა გზის დასაწყისი, არამედ – გზის დასასრული. ჩვენ ერთად მოვინათლეთ მოსკოვში, კერძო ბინაში. ეკლესიაში ითხოვდნენ პასპორტს, ეს უმალ ცნობილი ხდებოდა სამსახურში. მე მაშინვე გამომაგდებდნენ სამსახურიდან. აკადემიურ ინსტიტუტებში როგორღაც კიდევ ითმენდნენ, რომ ადამიანი დადიოდა ეკლესიაში, მაგრამ თუ სტუდენტებთან მუშაობდა, მაშინ მას შეეძლო „ცუდი გავლენის მოხდენა მათზე.“

ა.ბუროვი: სერგეი სერგეევიჩი მონათლა ვლადიმერ ტიმაკოვმა, იგი მსახურობდა მაშინ ნიკოლოზის ტაძარში, კუზნეცებში. მისი ვაჟი, მამა ვალენტინ ტიმაკოვი, ახლა საგამომცემლო განყოფილების თავმჯდომარის მოადგილეა. მამა ვლადიმირ ტიმაკოვი ცოცხალია და იგი ინახავს წიგნს, რომელიც მას სერგეი სერგეევიჩმა აჩუქა. ეს წიგნი არის სერგეი სერგეევიჩის დისერტაცია „პლუტარქოსი და ანტიკური ბიოგრაფია“ სამახსოვრო წარწერით ლათინურ ენაზე. არც თუ ისე დიდი ხნის წინ შევხვდი მამა ვალენტინს მოსკოვში, და მან მიამბო, რომ მთელმა მისმა ბავშვობამ ამ წიგნის გვერდით ჩაიარა.

ა. კუპრინინი: ნატალია პეტროვნა, როდის გაიგეთ, რომ თქვენს გვერდით იყო აბსოლუტურად გამორჩეული, ცნობილი ადამიანი?

ნ.პ. ავერინცევა: მაშინვე გავიგე. იქამდე ვიდრე ერთმანეთს ოფიციალურად გავიცნობდით, მე დავინახე იგი კათედრაზე. კათედრის ფართი ერთი ოთახისგან შედგებოდა, სადაც მიმდინარეობდა ლექციები და იჯდა ლაბორანტი. იქვე იდგა წიგნის კარადები. შესვენების დროს, სტუდენტებს უფლება ჰქონდათ, იქ შესულიყვნენ, რათა წიგნები გაეცვალათ, გასცნობოდნენ ცხრილს. ჩვენ ჯერ კიდევ არ ვყავდით გაშვებული ლექციიდან ალექსანდრ ნიკოლაევიჩ პოპოვს, რომელიც ბერძნულს გვასწავლიდა, მაგრამ რადგან ზარი უკვე დარეკილი იყო, სერგეი სერგეევიჩი შემოვიდა. ალექსანდრ ნიკოლაევიჩ პოპოვმა კი თქვა: „ აი, ეს სერგეი სერგეევიჩ ავერინცევი ძალიან ჭკვიანი კაცია“. მე შევხედე, დავინახე ბიჭი და გაოგნებული დავრჩი, რომ მან ასე თქვა მასზე. სერგეი სერგეევიჩი მაშინ 19 წლისა იყო.

ბუროვი: ეს თქვა მასწავლებელმა, რომელიც რევოლუციამდე იყო საკუთარი გიმნაზიის დირექტორი და მფლობელი, სადაც ბერძნულს უფრო მაღალ დონეზე ასწავლიდნენ, ვიდრე საბჭოთა უნივერსიტეტებში.

ნ.პ. ავერინცევა: გიმნაზიაში ბერძნული რვა წელს ისწავლებოდა, კლასიკური ფილოლოგიის კათედრაზე კი – ხუთს.

ა. კუპრინინი: როგორია გამოჩენილი ადამიანის გვერდზე ცხოვრება? მასთან ერთად მუშაობდით?

ნ.პ. ავერინცევა: მის გვერდით ცხოვრება ძალიან კარგი იყო. იგი მიყვებოდა თავის მომავალ ნაშრომებზე, შემდეგ მაძლევდა წასაკითხად და მხედველობაში იღებდა ჩემს კრიტიკას. ძალიან ხშირად არ ეთახმებოდა, მე რასაც ვამბობდი, მაგრამ ცვლიდა დაწერილს მესამე ვარიანტით.

ა. კუპრინინი: კარგი იუმორის გრძნობა ჰქონდა?

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, ძალიან კარგი იუმორის გრძნობა ჰქონდა. მისი იუმორის გრძნობაზე წარმოადგენა რომ შეგექმნათ, პირველ რიგში ვიაჩესლავ ივანოვის იუმორზე მისი სტატია უნდა წაიკითხოთ. მათი წარმოდგენები იუმორზე მნიშვნელოვანწილად ემთხვეოდა ერთმანეთს. არ უყვარდა ხმამაღალი სიცილი და ამბობდა, რომ თავი სტკივდებოდა, როცა დიდი ხნით და ხმამამღლა იცინოდა. უყვარდა ჩუმი იუმორი, სიტყვათა თამაშს დაფუძნებული. ორივეს გვიყვარდა კატები და ვიყენებდით სხვადასხვა სიტყვებს კატებთან დაკავშირებულს. მაგალითად, ძველ ბერძნულად კატა არის „ აილუროს“ ახალი ბერძნული წარმოთქმოთ -„ელურუს“, რუსულად იქნება „ელურ“. იყო ერეტიკოსი პატრიარქი ტიმოფეი ელური, მას დაარქვეს კატა, ჩვენ გვქონდა სიტყვები : ელურომორფული, ელუროლოგია, ელუროლეპნი, ელუროსოფია და ა.შ. ეს ერთი მაგალითია.

ა.ბუროვი: მახსენდება, სერგეი სერგეევიჩს ჰქონდა ასეთი საგანგებო გამოთქმა: „საზოგადოებრივი შეუსაბამისობების დარღვევა“

ა. კუპრინინი: მოგვიყევით რა დამოკიდებულება ჰქონდა სერგეი სერგეის ძეს პეტერბურგთან? იყო თუ არა აქ ნამყოფი?

ნ.პ. ავერინცევა: ძალიან უყვარდა პეტერბურგი. პირველად, თორმეტი თუ თოთხმეტი წლის ასაკში ქირურგთან კონსულტაციაზე ჩამოიყვანეს. მას არ ჰქონდა საბავშვო დამბლა, ანუ პოლიომელიტი, რასაც ხანდახან წერდნენ, მაგრამ ჰქონდა ხერხემლის გამრუდება, რის გამოც ერთი ფეხი მეორეზე მოკლე ჰქონდა. მას შესთავაზეს ოპერაცია, ერთი შეხედვით უმნიშვნელო, თუმცა ხერხემალზე. მაგრამ თუ ოპერაცია წარუმატებლად ჩაივლიდა, იგი მოძრაობის უნარს დაკარგავდა საერთოდ. წარმატებული ოპერაციის შემთხვევაში კი ძალიან ხანგრძლივი სარეაბილიტაციო პერიოდი იყო საჭირო, რაც მაშინ ძალიან რთული იყო. ფიქრის შემდეგ მშობლებმაც და თვითონაც უარი თქვეს ოპერაციაზე. კონსულტაციაზე სერგეი სერგეევიჩი მშობლების მეგობრის თანხლებით ჩავიდა. მოსკოვის მერე პეტერბურგი ძალიან მოეწონა. ტიროდა თურმე იქიდან დაბრუნებისას, რადგან მოსკოვის ქაოსში უნდა დაბრუნებულიყო მწყობრი და ჰარმონიული პეტერბურგიდან.

ა. კუპრინინი: ანუ ეს დაკავშირბელი იყო მის სიყვარულთან კლასიციზმისადმი. ცნობილია, მისი შესანიშნავი ლექციები, რომელებსაც ის აქ კითხულბდა.

ნ.პ. ავერინცევა: ლექციებს ნატალია იურიევნა სახაროვა აწყობდა. იგი მაშინ პედაგოგიურ უნივერსიტეტში კვალიფიკაციის ასამაღლებელ განყოფლებას ხელმძღვანელობდა. ნატალია იურიევნა რამდენიმე წლის განმავლობაში ზედიზედ იწვევდა სერგეი სერგეევიჩს. ვიცი. რომ ამ ლექციებზე სასულიერო აკადემიისა და სემინარიის ბევრი სტუდენტიც დადიოდა.

ა. კუპრინინი: დიახ, მამა იანუარიუსი ყვებოდა ამის შესახებ.

ნ.პ. ავერინცევა: სერგეი სერგეევიჩი დიდი სიამოვმებით დადიოდა აქ და განსაკუთრებული სიამოვნებით კითხულობდა ამ ლექციებს.

ა. კუპრინინი: ეს დაკავშირებული იყო ასევე იმასთან, რომ მოსკოვში არ აძლევდნენ ამ ლექციების კითხვის უფლებას, ანუ ატმოსფერო პეტერბურგში უფრო თავისუფალი იყო მაშინ?

ნ.პ. ავერინცევა: მეეჭვება, ის ოდესმე ყოფილიყო უფრო თავისუფალი სადმე, მაგრამ იყო ასეთი ნიში. როგორც ერთმა გერმანელმა ქალბატონმა თქვა, რომელიც რუსეთში ხშირად ჩამოდიოდა: „ თქვენ ყველგან კედელი გაქვთ, მაგრამ კედელში ყველგან არის ნახვრეტი“. აქ მოინახა სწრედ ასეთი ნახვრეტი.

ა. კუპრინინი: – 1994 წლიდან თქვენ და სერგეი ცხოვრობდით საზღვარგარეთ.

ნ.პ. ავერინცევა: 1994 წლის ბოლოდან ვცხოვრობდით ვენაში, მაგრამ იგი ინარჩუნებდა მოვალეობებს უნივერსიტეტთან არსებულ მსოფლიო კულტურის ინსტიტუტში. ლექციებს რეგულარულად ვერ კითხულობდა, მაგრამ წერდა ამ ინსტიტუტისთვის. გარდა ამისა, რადგან ვენაში სემესტრი 1 ოქტომბერს იწყება, ყოველთვის ცდილობდა სექტემბერში მოსკოვში ყოფილიყო, რათა მოესწრო შესავალი ლექციის წაკითხვა წმინდა ფილარეტის ინსტიტუტში და მონაწილეობა მიეღო კონფერენციაში, რომელსაც ეს ინსტიტუტი ყოველ წელს ატარებდა. ხანდახან კითხულობდა ლექციებს უნივერსიტეტშიც. ბოლო ლეცია 2002 წლის დეკემბერში წაიკითხა დიდ სამეცნიერო საბჭოზე და უკვე იყო შეთანხმება, რომ იგი წაიკითხავდა ლექციას 2003 წლის სექტმებერში რექტორის მიწვევით. მაგრამ არ გამოვიდა.

ა. კუპრინინი: რასთან იყო დაკავშირებული თქვენი გადასვლა?

ნ.პ. ავერინცევა: იქ ლექციების წასაკითხად მიიწვიეს. მახსოვს ვიჯექით სამზარეულოში, უცბად გაისმა ზარი, აიღო ყურმილი სერგეი სერგეევიჩმა და ჰკითხეს: „თუ ისრუევბდით ლექციების წაკითხვას ვენაში?“ და ის თითქმის განუწყვეტლად კითხულობდა ლექციებს ამ ათი წლის განმავლობაში. მხოლოდ ორი სემესტრი, არ წაუკითხავს. მას უნდა წაეკითხა საერთო კურსი რუსულ ლიტერატურაში თავიდან ბოლომდე, დაიწყო ძველი რუსული ლიტერატურიდან, მიდიოდა დოსტოევსკისთან და შემდეგ ჩვენს დრომდე, როგორც თქვა მიხაილ ლეონოვიჩ გასპაროვმა „პეტრაშევსკიდან პეტრუშევსკიმდე“ . ეს ლექციები გერმანულ ენაზე უნდა წაეკითხა, რადგან ისინი განკუთვნილი იყო სლავისტკის ინსტიტუტის ყველა სტუდენტისათვის და არა მხოლოდ რუსისტებისთვის. მას ჰქონდა კიდევ სპეცკურსები და სპეცსემინარები შეთანხმებით სტუდენტებთან გერმანულ, ან რუსულ ენებზე. თუ ეს სემინარი პოეზიაზე იყო და არა პროზაზე, მაშინ იგი მოითხოვდა რომ ყოფილიყო რუსულად, ვინაიდან ლექსების განხილვა მაინც რუსულად უწევდა, რადგან ეს რუსული ლექსები იყო. მაგრამ სტუდეტებს მოხსენების გაკეთების საშუალებას გერმანულ ენაზე აძლვდა და გერმანულადვე უკეთებდა კომენტარებს.

ა. კუპრინინი: გერმანულს თავისუფლად ფლობდა? რამდენ ენას ფლობდა სულ?

ნ.პ. ავერინცევა: დიახ, თავისულად ფლობდა გერმანულს, ინგლისურს, ფრანგულს, ამ ენებზე წერდა სტატიებს. თვითონ წერდა სტატიებს, რომელებიც უცხო ენებზე უნდა დაეწერა, როგორც წესი, გარდა იტალიურისა, რომელიც მას არასოდეს უსწავლია, მას ის ესმოდა ლათანურისა და ფრანგულის მეშვეობით, საუბარი შეეძლო, მაგრამ მოხსენებას ვერ წერდა. თუმცა, იმდენად კარგად იცოდა იტალიური, რომ თარგმანებს არედაქტირებდა, შეეძლო ეთქვა, რომ ამ ადგილას ავტორს ამის თქმა არ სურდა, ან იმ ადგილას არც თუ სწორედ იყო გამოყენებული გამოთქმა და სხვა. კლასიკური ენების გარდა, ლათინური, ბერძნული – იცოდა ძველებრაული, ცოტა სირიული, კითხულობდა იტალიურად, ესპანურად და პოლონურად.

ა. კუპრინინი: როგორ იწყობოდა სერგეი სერგეევიჩის ყოველდღიური ცხოვრება?

ნ.პ. ავერინცევა: დგებოდა, მუშაობდა, ან მიდიოდა ლექციებზე. სადილობდა, სადილის შემდეგ როგორც წესი, ისვენებდა, თავს ცუდად გრძნობდა, თუ სადილის მერე ვერ დაისვენებდა, მერე ისევ აგრძელებდა მუშაობას. ვცდილობდი, საღამოს 10 საათის მერე არ ემუშავა, რადან წინააღმდეგ შემთხვევაში უძილობა სჭირდა. თუმცა ხანდახან 11 საათამდეც უწევდა მუშაობა და უფრო გვიანობამდეც. მომთხოვნი არ ყოფილა, მიზეზიანი, მაგლითად: ბინაში რამე ისე თუ არ იყო, ან საჭმელი არ იყო ისე მომზადებული, ან შესაფერისი პერანგი და ჰალსტუხი ნაყიდი. ამ თვალსაზრისით, ძალიან იოლი იყო მასთან ურთიერთობა. პრობელმა იყო მისი მაღაზიაში შეყვანა, რათა კოსტუმი მოეზომა, პერნაგებისა და ჰალსტუჰების ყიდვა გასინჯვის გარეშეც შემეძლო, მაგრამ არა – კოსტიუმის, ყოველთვის მეუბნებდა, „არ მინდა, უკვე მაქვს, მეყოფა“

ა. კუპრინინი: ვენაში როგორ ცხოვრობდით?

ნ.პ. ავერინცევა: ამ თვალსაზრისით, განსხვავება არ ყოფილა. როდესაც იყო თავისუფალი დრო, ხშირად, კვირა დღეს (შაბათ დღეს ისვენებდა), ეკლესიაში ღვთისმსახურების მერე, მივდიოდით სასეირნოდ, ან მუსიკის მოსასმენად.

ა. კუპრინინი: როგორ ხედავდა ეკლსიის ადგილს სახელმწიფოში?

ნ.პ. ავერინცევა: მის მიერვე დაწერილ ბიოგრაფიაში, ამასთან დაკავშირებით წერია : „მიმდინარე პირობებში შორს წასული მასების სეკულარიზაციები, მართლმადიდებელი, კათოლიკური, პროტესტანტული ერების და ა.შ. ჩვეული კონცეპტები საშიშია კონფესიურობასა და ნაციონალიზმს შორის კავშირის ილუზიით, რწმენისთვის დამღუპველია“ . ქრისტიანობის მომავალს ის ხედავს როგორც „ უმცირესობის ბედს, რომელიც არ უნდა გამოვიდეს ისტორიიდან, ფხიზლად გააცნობიეროს თავისი უმცირესობის სტატუსი და შეინარჩუნოს უნარი მშვიდობიანი წინააღმდეგობისა ყველაფრისადმი, რაც შეუთავსებელია ქრისტიანულ სინდისთან. ამ ერთგულების აქტში უნდა გაერთიანდეს ყველა, ვისთვისაც სიტყვა ქრისტიანობა მეტია, ვიდრე ხელისუფლების, საზოგადოების, პრესის პოლიტიკური ან მორალური ზეწოლა და ასევე გაერთიანდეს კონფესიურ ბარიერებზე ამაღლებით“. ავერინცევის პოზიცია აქაც ვარაუდობს ორ მხარეს შორის პოლემიკას: „კონფესიურ იზოლაციონიზმის წინააღმდეგ, რომელსაც არაფრის გაგება არ უნდა ქრისტიანულ გამოცდილებაზე თავისი კონფესიის გარეთ, და ასევე, ინდიფერენტიზმის მოთმინებად გასაღების წინააღმდეგ, რომლისთვის „რწმენა კი არ არის პროგრესის საზომი, არამედ პირიქით, დროის სული არის რწმენის საზომი“- ასე წერდა თვითონ.

ა. კუპრინინი: იგი ძალიან ბევრს თარგმნიდა საღვთო წერილს რუსულ ენაზე. როგორ ეკიდებოდა ღვთისმსახურების საკითხს რუსულ ენაზე?

ნ.პ. ავერინცევა: იგი თვლიდა, რომ ლოცვები, რომელებსაც კითხულობენ ლიტურგიაზე (ეკტენიები, მამო ჩვენო, სახარება და სამოციქულო) უნდა ყოფილიყო აუცილებლად რუსულ ენაზე, რადგან ლოცვა ყველამ გაცნობიერებულად უნდა წაიკითხოს, უნდა ესმოდეს, რას ამბობს, რაზე ლოცულობს. მაგრამ გალობა შეიძლება დაიტოვოსო სალვურზე, რადგან ის ძალიან ლამაზია და მათი თარგმნა ძნელიც არის .

ა. კუპრინინი: უღრმესი მადლობა ნატალია პეტროვნა. მახსოვს, როდესაც სერგეი სერგეევიჩი ავადმყოფობდა, ჩვენი მღვდლები „სამწყსო საათების დროს“ ჩვენს მსმენელებს მოუწოდებდნენ მისი ჯანმრთელობისთვის ელოცათ. ჩვენს რადიოეთერში სერგეი სერგეევიჩის სახელი უაღრესად პატივცემულია, ეთერში ხშირად ისმის მისი სტატიები და შრომები, მადლობლები ვართ, რომ შესაძლებლობა გამონახეთ, ჩვენს რადიოს სწვეოდით.

ნ.პ. ავერინცევა: გმადლობთ, ჩემთვისაც ძალიან სასიხარულო იყო.

ა. კუპრინინი: – ასევე მადლობა მინდა გადავუხადო ბატონ ალექსანდრე ბუროვს, გაზეთ „კიფას“ რედაქტორს, რომლის წყალობითაც ეს შეხვედრა გახდა შესაძლებელი, და რომელმაც მიღო მონაწილეობა ჩვენს გადაცემაში.

ა.ბუროვი: დიდი მადლობა

ა. კუპრინინი: მშვიდობით, შეხვედრამდე.

Gallery | This entry was posted in ესე, სტუმრები. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s